Σύμφωνα με τους θεωρητικούς του Δικαίου, για την πλήρωση της ειδικής υποστάσεως ενός εγκλήματος απαιτείται, εκτός από την τέλεση της περιγραφόμενης στο νόμο αξιόποινης πράξης (αντικειμενική υπόσταση) και κάποια μορφή υπαιτιότητας, ήτοι αμέλεια ή δόλος.

Η αμέλεια, ως μορφή υπαιτιότητας αποτυπώνεται στο άρθρο 28 του Ποινικού Κώδικα: «Από αμέλεια πράττει όποιος από έλλειψη της προσοχής την οποία όφειλε κατά τις περιστάσεις και μπορούσε να καταβάλει είτε δεν πρόβλεψε το αξιόποινο αποτέλεσμα που προκάλεσε η πράξη του, είτε το πρόβλεψε ως δυνατό, πίστεψε όμως ότι δεν θα επερχόταν».

Εντούτοις, ο ορισμός αυτός κρίνεται ανεπαρκής και ανακριβής, διότι εκφράζει μόνο τη μία από τις δύο εκφάνσεις της έννοιας και συγκεκριμένα την ψυχική κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο δράστης (υποκειμενική υπόσταση-μορφή υπαιτιότητας). Κατά την κρατούσα άποψη, η αμέλεια ως νομική ορολογία έχει διττή υπόσταση. Αυτό σημαίνει ότι η συμπεριφορά του δράστη απαιτείται να είναι τόσο αντικειμενικά όσο και υποκειμενικά πλημμελής. Δεν αρκεί, δηλαδή, η έλλειψη προσοχής και σύνεσης, εφόσον η στάση του ήταν αντικειμενικά επιμελής και ορθή. Επιβάλλεται, συνεπώς,  να συντρέχουν συγχρόνως και οι δύο υποστάσεις. Μόνο αν εντοπιστεί το στοιχείο της εξωτερικής αμέλειας, δηλαδή της αξιόποινης συμπεριφοράς βάσει αντικειμενικών κριτηρίων,  είναι εφικτό  να εξεταστεί η υποκειμενική ευθύνη (υπαιτιότητα) του δράστη βάσει των προσωπικών του δυνατοτήτων και γνώσεων.

Περαιτέρω, η υπαιτιότητα της αμέλειας δεν συντρέχει μόνο όταν ο δράστης δεν προέβλεψε καθόλου το επελθόν αποτέλεσμα (ασυνείδητη αμέλεια), αλλά και όταν είχε προηγηθεί η πρόβλεψη του αξιόποινου αποτελέσματος αλλά πίστεψε ότι δεν θα επέλθει σε καμία περίπτωση (ενσυνείδητη αμέλεια).

Δέον να λεκτεί ότι, τα εξ’αμελείας εγκλήματα που προβλέπει ο Νομοθέτης είναι περιορισμένα συγκριτικά με τα εκ προθέσεως αδικήματα και μολονότι αποκτούν κατά κανόνα τη μορφή πλημμελήματος, καθώς δεν νοούνται εξ’ αμελείας κακουργήματα, έχουν μεγάλη σημασία τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο.

Κατ’άρθρον 26 του Ποινικού Κώδικα: «Τα κακουργήματα και τα πλημμελήματα τιμωρούνται μόνο όταν τελούνται με δόλο. Κατ’ εξαίρεση στις περιπτώσεις που ορίζει ειδικά ο νόμος, τα πλημμελήματα τιμωρούνται και όταν τελούνται από αμέλεια». Αυτό σημαίνει ότι εξ’ αμελείας έγκλημα στοιχειοθετείται μόνο όταν προβλέπεται σε ρητή διάταξη νόμου, όπως στην περίπτωση του άρθρου 302 Π.Κ: «1.Όποιος επιφέρει από αμέλεια το θάνατο άλλου, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών.....» και του άρθρου 314 Π.Κ: «1.Όποιος από αμέλεια προκαλεί σωματική κάκωση ή βλάβη της υγείας άλλου τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο (2) έτη ή χρηματική ποινή ή παροχή κοινωφελούς εργασίας. Αν η σωματική βλάβη που προκλήθηκε είναι βαριά, τιμωρείται με φυλάκιση έως τρία (3) έτη, και αν αυτή είναι εντελώς ελαφρά, επιβάλλεται χρηματική ποινή ή παροχή κοινωφελούς εργασίας......». Εξ’αντιδιαστολής, αξιόποινες πράξεις όπως η φθορά ξένης ιδιοκτησίας (αρ.378 Π.Κ) ή η αποπλάνηση ανηλίκου (339 Π.Κ), δεν νοούνται χωρίς πρόθεση (δόλο) και κατά συνέπεια δεν στοιχειοθετούνται από αμέλεια, εφόσον δεν υπάρχει ειδικότερη διάταξη νόμου.